Các chuyên gia cho rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cần hành động mạnh mẽ hơn để đẩy lùi suy yếu của đồng yên, nhưng can thiệp tỷ giá đơn thuần có thể không đủ hiệu quả lâu dài.
Đồng yên đã trở thành tâm điểm của thị trường tài chính toàn cầu trong những tháng gần đây, với giá trị của đồng tiền này liên tục giảm so với các đối tác chính như đô la Mỹ. Câu hỏi đặt ra là liệu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) có thể duy trì sự ổn định của đồng yên thông qua can thiệp tỷ giá mà không cần tăng lãi suất, hay đây chỉ là một giải pháp tạm thời không thể kéo dài?
Theo kết quả của một cuộc khảo sát gần đây, hầu hết các nhà phân tích, kinh tế gia và chuyên gia thị trường đều có cùng quan điểm: để tạo ra một bước ngoặt thực sự cho đồng yên, BOJ cần phải tăng lãi suất cơ bản. Đây không phải là một kết luận được đưa ra nhẹ nhàng, mà là sự nhận thức rõ ràng về những hạn chế vốn có của chính sách can thiệp tỷ giá trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay.
Tại sao can thiệp tỷ giá lại trở thành công cụ được ưa chuộng?
Trong những năm qua, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã sử dụng can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại hối như một cách để hỗ trợ đồng yên. Phương pháp này hoạt động bằng cách mua đồng yên và bán ngoại tệ (chủ yếu là đô la Mỹ) để tăng cầu đối với đồng tiền nội tệ, từ đó nâng giá trị của nó.
Lý do BOJ chọn con đường này là vì nó cho phép ngân hàng trung ương can thiệp vào thị trường mà vẫn duy trì lãi suất ở mức cực thấp hoặc thậm chí âm. Điều này phù hợp với chính sách tiền tệ rất nới lỏng mà Nhật Bản đã theo đuổi trong hơn hai thập kỷ qua, nhằm kích thích nền kinh tế và chống lại lạm phát giảm phát.
Tuy nhiên, hiệu quả của can thiệp tỷ giá thường chỉ mang tính chất tạm thời. Khi các nhà đầu tư nhận thấy rằng đây là can thiệp một lần mà không có sự thay đổi nền tảng trong chính sách tiền tệ, họ sẽ tiếp tục bán đồng yên để tìm kiếm lợi suất cao hơn ở những nơi khác, đặc biệt là ở các thị trường có lãi suất cao hơn.
Những hạn chế của can thiệp tỷ giá trong bối cảnh hiện tại
Thực tế là can thiệp tỷ giá đơn thuần gặp phải một số thách thức lớn trong môi trường kinh tế toàn cầu hiện nay. Thứ nhất, quy mô của thị trường ngoại hối là rất lớn — hàng nghàn tỷ đô la được giao dịch mỗi ngày — nên lượng can thiệp của BOJ, dù lớn theo tiêu chuẩn Nhật Bản, vẫn chỉ là một giọt nước trong đại dương.
Thứ hai, khi các ngân hàng trung ương khác, đặc biệt là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve), đang tăng lãi suất để chống lạm phát, chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản sẽ tiếp tục khiến các nhà đầu tư chuyển tiền từ Nhật Bản sang Mỹ. Điều này tạo ra áp lực bán đồng yên liên tục, khiến bất kỳ nỗ lực can thiệp tỷ giá nào cũng trở nên khó khăn hơn.
Thứ ba, can thiệp tỷ giá đòi hỏi BOJ phải sử dụng dự trữ ngoại tệ của mình. Mỗi lần can thiệp, dự trữ này đều giảm đi. Nếu tình hình kéo dài, dự trữ có thể bị cạn kiệt, điều này sẽ hạn chế khả năng can thiệp trong tương lai.
Tại sao tăng lãi suất lại được coi là giải pháp cần thiết?
Theo các chuyên gia tham gia khảo sát, lý do chính mà BOJ cần phải tăng lãi suất là vì nó sẽ thay đổi động lực cơ bản của thị trường. Khi lãi suất tăng, lợi suất từ việc nắm giữ đồng yên cũng sẽ tăng, khiến đồng tiền trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư.
Một khi các nhà đầu tư thấy rằng họ có thể kiếm được lợi suất tốt hơn bằng cách nắm giữ đồng yên hoặc tài sản được định giá bằng đồng yên, họ sẽ tự nguyện mua đồng yên thay vì bán nó. Điều này sẽ tạo ra một nhu cầu bền vững đối với đồng yên, từ đó hỗ trợ giá trị của nó mà không cần can thiệp liên tục từ BOJ.
Ngoài ra, tăng lãi suất cũng có tác dụng tăng cường niềm tin vào chính sách tiền tệ của BOJ. Nó gửi tín hiệu rằng ngân hàng trung ương này sẵn sàng hành động quyết liệt để ổn định đồng yên, thay vì chỉ thực hiện các biện pháp tạm thời.
Thách thức chính sách và triển vọng phía trước
Tuy nhiên, việc tăng lãi suất không phải là một quyết định dễ dàng cho BOJ. Nền kinh tế Nhật Bản vẫn còn khá yếu, với tăng trưởng GDP chậm và các doanh nghiệp vẫn chưa hồi phục hoàn toàn sau đại dịch. Tăng lãi suất quá nhanh có thể làm tổn thương đến nền kinh tế và gây ra những khó khăn cho các doanh nghiệp và hộ gia đình phải trả lãi suất cao hơn.
Từ góc độ thị trường, sự không chắc chắn về khả năng và thời điểm mà BOJ sẽ tăng lãi suất đang tạo ra biến động trong thị trường. Các nhà đầu tư đang chờ đợi các tín hiệu rõ ràng từ lãnh đạo BOJ về hướng đi của chính sách tiền tệ trong những tháng tới.
Kết luận từ cuộc khảo sát rõ ràng là can thiệp tỷ giá, dù là một công cụ hữu ích, không thể là giải pháp dài hạn duy nhất cho vấn đề suy yếu của đồng yên. Để tạo ra một bước ngoặt thực sự và bền vững, BOJ sẽ cần phải kết hợp can thiệp tỷ giá với những thay đổi cơ bản trong chính sách tiền tệ, đặc biệt là điều chỉnh lãi suất. Chỉ khi đó, đồng yên mới có thể có được sức mạnh thực sự để cạnh tranh với các đồng tiền khác trên thị trường ngoại hối toàn cầu.
