Iran công bố đã đạt được thỏa thuận với Oman về các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, nhấn mạnh Mỹ không có vai trò trong quá trình đàm phán.
Ngày 5 tháng 8, Iran thông báo đã hoàn tất thỏa thuận với Oman liên quan đến các tuyến hàng hải đi qua eo biển Hormuz — một trong những điểm chiến lược nhất trên thế giới. Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ở khu vực Vịnh Ba Tư vẫn ở mức cao, khi mà Mỹ duy trì hiện diện quân sự mạnh mẽ và các nước trong khu vực tiếp tục đàm phán về các vấn đề an ninh hàng hải.
Iran đồng thời nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ không tham gia vào quá trình đàm phán này. Tuyên bố này có ý nghĩa chính trị rõ ràng, phản ánh sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc lớn tại khu vực Vịnh Ba Tư, nơi mà Mỹ lâu nay được xem là người chơi chính trong việc duy trì trật tự hàng hải.
Eo biển Hormuz: Động lực kinh tế toàn cầu
Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, là tuyến đường giao thương hàng hải quan trọng nhất thế giới. Hàng năm, khoảng 20% lượng dầu toàn cầu được vận chuyển qua điểm này, với khối lượng hàng hóa lên tới hàng trăm tỷ đô la Mỹ. Bất kỳ sự cố, xung đột hay thay đổi chính sách kiểm soát hàng hải tại đây đều có khả năng gây rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu và ảnh hưởng tới giá xăng dầu, chi phí vận chuyển quốc tế.
Vì những lý do này, các nước ven vịnh — đặc biệt là Iran, Saudi Arabia, Oman, các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) — luôn coi việc kiểm soát hoặc có phát ngôn quyền về an ninh eo biển là vấn đề cốt lõi liên quan tới chủ quyền và quyền lợi kinh tế quốc gia. Thỏa thuận giữa Iran và Oman lần này có thể được xem là một bước để xác lập rõ ràng hơn các tuyến hàng hải và quy tắc điều hành trong khu vực này.
Oman: Người trung gian thường xuyên trong các tranh chấp khu vực
Oman, một quốc gia nhỏ nhưng có vị trí địa lý quan trọng ở cửa Vịnh Ba Tư, lâu nay được biết đến là người chơi thận trọng và có khả năng đối thoại trong các tranh chấp khu vực. Đất nước này không tham gia các liên minh quân sự rộng rãi mà các nước ven vịnh khác thường gia nhập, thay vào đó duy trì các mối quan hệ ngoại giao cân bằng với hầu hết các bên.
Lịch sử ngoại giao của Oman cho thấy nước này đã từng đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán nhạy cảm, bao gồm cả các cuộc thương lượng liên quan tới Iran. Vị trí này giúp Oman trở thành đối tác tự nhiên cho Iran khi Tehran muốn thiết lập các thỏa thuận hàng hải không có sự can thiệp trực tiếp từ các cường quốc phương Tây.
Bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran kéo dài
Sự nhấn mạnh của Iran rằng Mỹ không tham gia vào quá trình này không phải là tình cờ. Quan hệ Mỹ - Iran đã suy giảm đáng kể kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA vào năm 2018 dưới thời Tổng thống Donald Trump, dẫn tới các vòng trừng phạt tăng cường chống lại Iran. Hoa Kỳ duy trì hiện diện quân sự lớn tại khu vực Vịnh Ba Tư, với các căn cứ quân sự ở Qatar, Bahrain, Saudi Arabia và các vị trí chiến lược khác.
Từ góc độ của Iran, việc công bố một thỏa thuận hàng hải mà không có sự tham gia của Mỹ có thể được hiểu là một nỗ lực khẳng định khả năng tự chủ trong các vấn đề khu vực và giảm bớt ảnh hưởng của Mỹ. Điều này cũng phản ánh một xu hướng rộng hơn ở khu vực Vịnh Ba Tư, nơi mà các nước đang tìm cách phát triển các cơ chế hợp tác song phương hoặc đa phương không phụ thuộc vào sự trung gian của Washington.
Ý nghĩa chiến lược và các bước tiếp theo
Thỏa thuận giữa Iran và Oman có thể được xem là một phần của nỗ lực rộng hơn nhằm ổn định tình hình ở Vịnh Ba Tư thông qua các thỏa thuận song phương. Nếu được thực hiện hiệu quả, nó có thể giúp giảm bớt các va chạm liên quan tới kiểm soát tuyến hàng hải và quyền lợi kinh tế của mỗi nước.
Tuy nhiên, thành công lâu dài của thỏa thuận này sẽ phụ thuộc vào việc các bên khác trong khu vực có chấp nhận hay không. Saudi Arabia, UAE, và các nước khác có thể có những quan điểm riêng về cách quản lý an ninh eo biển Hormuz. Ngoài ra, sự ổn định chính trị trong khu vực — đặc biệt là xung quanh các xung đột kéo dài tại Yemen, Syria, và những căng thẳng giữa các nhóm vũ trang do các cường quốc hỗ trợ — vẫn là những yếu tố không chắc chắn có thể ảnh hưởng tới việc thực hiện các thỏa thuận này.
Với tuyên bố này, Iran và Oman đã gửi tín hiệu rằng các nước ven vịnh có thể tìm được những điểm chung trong các vấn đề an ninh hàng hải mà không cần sự can thiệp từ các cường quốc bên ngoài. Dù vậy, vẫn còn nhiều thách thức phía trước trước khi thỏa thuận này có thể chuyển thành các hành động cụ thể và bền vững trên thực địa.
